KARACİĞER  SİROZU
  

KARACİĞER  SİROZU NEDİR VE  SEBEPLERİ NELERDİR?
 
Karaciğer 1300-1500g  ağırlığı ve hacmiyle  vücudumuzdaki  en büyük organ olup karın boşluğunun  sağ üst kısmında kaburgaların altında yerleşmiştir. Karaciğeri  etkileyen kronik hastalıklar bu organı  tamamen bozup  yaygın bağ dokusu oluşumuna  (Normal karaciğer dokusunun yerini bağ dokusunun alması-fibrozis-nedbeleşme) sürüklediğinde bu durum karaciğer sirozu olarak adlandırılır. Karaciğer sirozunda  fibrotik doku karaciğer yapısını harap ederek organın kanlanmasını  bozar ve sonuçta bu kanlama bozukluğu karaciğerde besin, hormon, ilaç ve zehirli maddelerin işlenmesini  ve  vücut için gerekli olan albümin ve  pıhtılaşma faktörleri gibi proteinlerin  yapımını yavaşlatır.  Karaciğer  sirozu ayrıca  belirgin ölçüde işgücü ve ekonomik kayıp  oluşturması nedeniyle de önemli bir sağlık problemidir ve ölüm sebepleri arasında  yaklaşık olarak 10. sırada yer almaktadır.
Sirozun en sık görülen nedenleri  viral  hepatitler  ve kronik alkol kullanımıdır. Viral  hepatitler arasında özellikle  kronik hepatit C  ve hepatit B enfeksiyonu ülkemizde sirozun en sık  görülen  nedenleri olarak ortaya çıkmaktadır.  Batı ülkelerinde  ise alkol olguların   hemen yarısından  sorumludur. Bazı  hastalarda alkol  ve viral  hepatit birlikte bulunabilir.  Karaciğer  sirozuna   neden olabilen  ancak daha  seyrek görülen  diğer nedenler arasında  otoinnum hepatitler, safra yollarının iltihabi veya tıkayıcı hastalıkları (primer sklerozan kolanjit, pirimer biliyer siroz vb.) ve bazı  konjenital   karaciğer hastalıkları (Wilson hastalığı*, hemokromatoz**, kistik fibros ve alfa-1 antitirpsin eksikliği vb.), uzun süren  kalp yetersizliği ve bazı ilaç  ve toksinlere uzun süre maruz kalma  sayılabilir.  Hastaların %10-15  kadarında yapılan  tüm tetkiklere rağmen siroza neden olan  hastalık  bulunamaz  ve bu vakalar ‘kriptojenik  siroz’ olarak adlandırılır.
 

 

KARACİĞER SİROZUNUN BELİRTİLERİ  NELERDİR?
 
Karaciğer sirozunun erken evrelerinde genellikle  çok az  belirti görülür ve en sık görülen bulgular  halsizlik, çabuk yorulma ve  kuvvet kaybıdır. Daha ilerki dönemlerde iştahsızlık, bulantı,  adet düzensizlikleri, cinsel istek kaybı, iktidarsızlık, erkeklerde memelerde ağrı ve büyüme, kaşıntı gibi bulgular ortaya çıkabilir. Bunlar karaciğer  fonksiyonlarındaki azalma sonucunda ortaya çıkan bulgulardır. Karaciğerde normal karaciğer hücrelerinin (hepatositler) yerini  bağ dokusunun alması ve buna paralel olarak  karaciğer fonksiyonlarındaki giderek artan azalma protein yetersizliğine bağlı olarak  bacaklarda  (ödem)  ve karın boşluğunda su birikmesine  (Ascites) ve karın şişkinliğine neden olur.  Karaciğerde kanın pıhtılaşması için gerekli proteinlerin yapılamaması  ve büyüyen dalak nedeniyle sayıları azalan kan pulcuklarının (Trombositler) yetersizliği nedeniyle  ciltte morarmalar, burun ve diş eti kanamaları  görülebilir.
Karaciğer yetersizliği nedeniyle  kandaki bazı  toksik (zehirli)  maddelerin kandan temizlenememesi sonucunda  bu maddelerin merkez sinir sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle  davranış değişiklikleri, sinirlilik hali, uyku bozuklukları, unutkanlık, konuşma güçlüğü oluşabilir. Bu tür değişiklikler hastalığın ileri dönemlerinde hastayı komaya sokacak öçlüde şiddetli olabilir. Karaciğer sirozunda beyin fonksiyonlarında farklı derecelerde görülebilecek olan bu değişiklikler  hepatik ensefalopati olarak adlandırılır. 
Kullanılan ilaçlar çoğunlukla karaciğerde metabolize edildiklerinden karaciğer sirozunda  karaciğerden atılan ilaçların etki süreleri uzayacak ve kan  seviyeleri artacaktır. Bu nedenle  karaciğer sirozlu hastalar bazı  ilaçlara ve yan etkilerine daha hassastırlar.
 
Normalde mide, bağırsaklar ve dalak toplardamarları ile gelen kan  ‘vena porta’ olarak adlandırılan  kalın bir toplar damar  aracılığı ile karaciğere  boşalır ve karaciğerde  bir dizi  metabolik süreç sonrasında da   karaciğer toplar damarı ile sistemik dolaşıma  geçer. Karaciğer sirozunda karaciğer içindeki damarlarda kan akımı güçleştiğinden dolayı  barsaklaran  karaciğere kan taşıyan  vena porta içinde basınç artar. Bu durum  ‘portal hipertansiyon’ olarak adlandırılır.  Artmış basınç nedeniyle karaciğere  rahatça ulaşamayan  kan kendisine geçmek için başka yollar arar ve  yeni  damar yolları oluşturur. Yeni açılan bu toplar damarlar özellikle yemek borusunda  ve midenin üst kısımlarında  ortaya çıkarlar (özefagus varisleri).  Yeni oluşan bu toplar damarlar ince  ve yüzeyel olduklarından bazen  çok şiddetli ve ölümcül olabilecek kanamalara  yol açarlar. Bu nedenle  karaciğer sirozlu hastaların belirli aralıklarla endoskopik kontrollerinin  yapılması  ve gerektiğinde bu varislerin  tedavi edilmesi gerekir.  Bu arada  karaciğer  sirozlu hastalarda peptik ülser (mide  ve oniki parmak barsağı ülseri) görülme  sıklığının normal toplumdan  daha fazla olduğunu da unutmamak  gerekir. 
 
 

Karaciğer sirozlu hastada karın boşluğunda sııvı toplanmasına  bağlı karında şişkinlik (Ascites)
 
 
KARACİĞER  SİROZU  NASIL TEŞHİS EDİLİR?
 
İyi bir beden muayenesi ve bazı  kan testleri  ile teşhis koymak mümkündür. Doktorunuz  kan ve idrar tahlili yanında ultrasonografi, endoskopi veya  bilgisayarlı tomografi gibi bazı  görüntüleme  yöntemlerinin uygulanmasını isteyebilir. Bazı  vakalarda hastalığın kesin teşhisi için karaciğerden ince bir iğne ile doku örneği almak (karaciğer biyopsisi)  gerekebilir.